śmigus-dyngus

Kaj som te czasy, co po łosiedlach jo lotoł z ajmom połnom wody? We familokach na półpiyntrach byli ausgusy i tam woda sie loła zimno i świyżo. Fojermany tysz nom wody zowżdy niy żałowali i napuszczali z hydrantu, a roz nawet ze Stara – koki woda sie poloła, ale wtedy boło gorko na placu.

Baby nojlepij łoblywało sie po sumie pod kościołym, a pitały fest gibko. Dziołchy bez cołki dziyń musiały łazić mokre.

Szło tysz zarobić. Dwa razy w życiu łaziłech po miyszkaniach i psikołch parfinym baby, a łone dowały mi maszkety abo drobne. Wtedy nojczyńścij jak łotwarały mi drzwi, pytołch sie – czy moga paniom posikać, a jak chop łotwar to – czy moga pana żona posikać.

Dzisioj na łosiedlu jes cicho. Zero larma i auflaufu. Kożdy siedzi w doma abo na fejsie.

Ale jo uczymuja tyn płomiyn kery sie wy mie poli łod bajtla i już oblołch pora dziołch wodom, zostało mi jeszcze pora, a wiadomo, leje sie ino te kere sie chopu podobajom. Także, dziołchy uważejcie dzisioj na mie.

Reklamy

Żadziolka

We piontce na Katowice boła tako ciźba, że musiołch sie czimać luftu. Bez chwila nawet myślołch, że wszyscy sie wartko wykludzajom z Siemców skuli jakiś awarii na Azotach abo innyj ewakuacji. No, ludzi w pierony nadupiło do tego rannego busa. Czułech sie choby łyżka miyndzy piyntom a szczewikiym. Szturchali mie i gnietli. Rynce wraziłch do kapsów, coby bojtlika niy stracić. Nojgorzyj zaś boło na winklach, ciepało mnom na lewo i prawo, wpadołch na kożdego, a kożdy wpadoł na mie. Z poczontku myślołch, że wyczymia ta rajza w spokoju, ale na Alfrydzie jedna dziołcha z tyłu zaczyła mie szterować, bo co jo sie ło nia łopar, to wbijała mi łokieć w plery. Ciepała machy jak naburomuszono afa i entliś żech sie znerwowoł:

 – Te, uważej ino trocha ja?
– To ty uważej.
– Chcesz zaroz wylyź na żondanie?
– Fajnie żeś jest kurwa synek żadny! – frechownie sie łodezwała.

Dziołch niy bija, ale ij bych ciuloł podóg lot, nojlepij żyłom łod żelozka, bo akurat to łona boła fest żadno i jechała z jeszcze żadniejszom kumpelom.

 – Łona łazi na karate i ci wdupi jak bydziesz fikać. – łodezwała sie łoroz ij kumpela.
– Ja? To zaroz łobejżymy czy bydziesz tako mondro.

Dziołchy straciły sie kajś po drodze. Na przistanku wreszcie wydostołch sie z busa i pomacołch spodnie, coby sprawdzić czy bojtlik dalij mom w kapsie.

Minyło kilka lot. Kole poł drugij bawiłch noga w Koncyndrze, a tak po prowdzie to stołch w antryju, wele bramki, bo czekołch na kumpla. I łoroz podłazi do mie ta samo dziołcha z busa co wtedy i pado:

 – Podrzuciłbyś mnie z koleżanką na Siemanowice?
– Niy mom placu w aucie.
– Weź nie świruj, wiem że masz.

Musiała mie wyłowić we tym dyskotekowym prasku. Spojrzołch ij w slypia. Ja, to boła łona.

 – A tyś mi kejś chciała ściulać w autobusie. Pamiyntosz?
– Nie. To nie byłam ja.
– No jak niy ty! Przeca cie pamiyntom.
– To nie ja, na bank nie ja.
– A po ślonsku już niy godosz?

Wejrzała sie na mie z tom samom minom wkurwionyj afy.

 – Dziołcha, niy wezma cie mit, boś jes żadno i mosz żadno koleżanka.
– Ciul pierdolony!

Pokozała mi środkowy palec, łobróciła sie na piyncie i citła.

 – Pitej bo cie jebna. – pedziołch na koniec.  – Kolybom sie jedź na Siemce.

Nadupiony kumpel wyloz z kibla, wziołch go param, coby niy ukjozdnoł na mokrych łod piwa schodach.

A żadziol zawsze bydzie żadziolym, nawet jak zacznie mówić po polsku.

Ja!

żadziolka

Fojer

Pod dziesiyncio piyntrowym blokiym stoi ławka. Wele ławki szpilplac. Siedzymy na łoparciu. Jo, Markus i jeszcze jedyn kumpel. A łon stoi, bo to łon mo problym.

— Zrobiemy fojer na banie, bo jo sie powoli byda żegnoł.

— Z kim?

— No, z wami.

— Co ty dupisz za alajny?

— Hajtom sie i jus niy byda karlusym jak wy. Styknie.

— Coś sie zakochoł pieronie?

— Ja, chyba ja.

— No, to chyba czy ja?

— Ja, zakochoł żech sie.

— I scesz nom pedzieć szlus?

— Ja, to znaczy, niy.

— Te, słyszys sie co ty godosz?

— Chca sie ustatkować.

— Jo cie rozumia, ale możes sie ustatkować i niy żegnać sie z kolygami.

— Ja, ale wiysz jak to jes, nowy etap w życiu…

— Nowy etap w kerym nos niy ma. Te, słyszeliście?

— Niy, niy do końca.

— Chces suchać baby, a niy kolegów, pra?

— Chca założyć rodzina.

— I gut, ale kolegów zowżdy warto mieć.

— Ja, ale…

— Suchej, pszajesz tyj swoij libscie?

— Ja… to znaczy… łona czasami… jo ij czasami niy rozumia.

— Po jakiymu?

— No, łona czasym mi godo, że źle sie tukej czuje u nos.

— Przestoń.

— Pora lot tymu przyjechała ze wsi, z kieleckiego, na studia.

— To chyba zdonżyła się jus przyzwyczaić pra?

— Hmm… niy za bardzo. Mierzi jom tyn ksynżycowy landszaft. Godo, że niy ma kaj iść nad woda, do lasu, na łonka, na pole.

(śmieje sie) No na pole niy ma, bo u nos sie wyłazi na plac abo na dwór.

— Ja, ale, wiysz jake som baby. A tak po prowdzie, to łona mie cołki czos poprawio i jak jo godom, to łona mi pado – mów normalnie, mów ładnie.

— I ty sces z niom wyczmać bez cołkie życie?

(marszczy sie) No…

— Chopie, łona zatruwo w tobie to, coś wyssoł z mlykiem matki. Łona sce z ciebie wyciepnonć cołkie te dziedzictwo kere żeś dostoł w doma łod starych. Chopie, ty sie zastanów z kim ty sie hajtosz. Markus ić ino do żabki, kup cztery piwa, boch się wkurwił.

Daja Markusowi gelt i idzie.

Słychać larmo łod dzieci.

(myśli) Som jus niy wiym.

— Kaj tyn fojer scesz robić?

— Na ewybary.

— Tam na banie?

— Ja, na beszongu.

— Wuszty mosz?

— Ja, nawet wino swojskie żech upyndził.

Wartko Markus s flaszkami jes nazot. Biera fojercojg i łotwierom. Frup leci pod niebo. Im wszystkim tysz łotwierom, bo te ćmory pierońskie nigdy sie niy nauczom mynskich czynności. Robia szluka i wkłodom kciuk do flaszki, coby gaz niy pitoł.

— Chopie, zwonzek baby i chopa niy polego na tym, coby kogoś zmiyniać. Jo rozumia, że jak chop na przykład dżisto przy babie, jak capi łod niego potym, jak ciepie zokami po izbie kaj popadnie, jak wali mu z ryja abo na łodwrót, jak babie wali z afy, baba jes pieronie flejtuchym takim, że łazi bródno bez cołki tydzień, to z tym sie można miyndzy sobom dogadać. Ale ty żeś sie urodzioł na Ślonsku i wychowołś sie w tradycyjnyj, ślonskij rodzinie i to jus zowżdy w tobie łostanie i tego sie niy do zmienić. Rozumisz? Niy do!

— Ale…

— Twoje myśli zowżdy bydom ślonskie, zowżdy bydziesz przeklinoł po ślonsku i nawet jak sie sformatujesz do Poloka i będziesz mówił poprawną polszczyzną, to jak sie wkurwisz na gorola, zowżdy nazdosz mu po naszymu. Pra chopcy?

Kiwajom gowami że ja. Cisza. Biera dupnego szluka, ale tak dupnego, że we środku jus nic nie łostaje. Szuminy wylewom na borsztajn. Flaszka kłada za ławka. Łoni tys wychylajom srogim haustym do dna.

— Ach, pieronie…

— To co idymy na tyn fojer?

(myśli) Hmm, toś mi teroz klina wbioł. Łodechciało mi sie tyj fojery.

— Ale dziołchy ci sie niy łodechaciało?

— Niy.

— To gut.

— Ino, że łona kozała mi iś na studia, na politechnika.

— A pojakiymu? Przeca tyś jes elektryk, ty dobrze zarobiosz.

— Bo godo, że z synkiem kery mo studia, to można sie ło czymś pogodać. I tysz mi godo, że na studiach przestana godać po naszymu.

— Markus, leć no jesce do Żabki, weź piyńć, bo terozki to żech sie fest wkurwił, asz mi ciśniynie skoczyło. Aha, weź te flaszki mit ze sobom, bydzie tonij.

Markus biere gelt, flaszki i leci. Za pora minut jes nazot. Zaś musza im łotwiyrać browar fojercojgiem, bo to sie pieronie nigdy niy nauczom mynskich czynności. Szczylom frupym, biera dupnego szluka, tak że widza ino niebieskie niebo i biołe chmury. Sky is the limit.

— Ach… dobre te piwo.

— Chopie, niy wiym co pedzieć. Skonś ty jom wyczas?

— W szkole my sie poznali. Miołech tam fucha, przeglond instalacji.

— I co? Łona przyszła, pedziała „Jak ładnie pan robi” i żyliście dugo i szczynśliwie?

— Niy, łona sie mie spytała czy bych ij w doma sztekdołzy niy podłonczył, bo jak mioła rymont, to malorz coś ij zdupił.

— No i?

— No i jo tam po połedniu przyszłech do nij, z tasiom, łodkrynciłch szlałbincyjerym sztekdołza, izolirbandym żech te wszyske kable połonczył jak czeba i zakrynciłch. Zicherungi tysz sprawdziłch. Sztrom załonczyłch i fetrig. Po szpilu. I łona sie ucieszoła i gelt mi wcisła do łapy, i pado że warzy mittag, i czy bych zupy niy chcioł spróbować. A woniało oberibom, to żech sie skusioł. I jedli my i godali.

— Ale chwila, godołś z niom czy…

— Na początku godołch, ale późnij mówiłem, bo żech sie kapnoł, że łona niy bardzo kapuje naszo godka. Pedziała mi, żech jes fajny synek i za pora dni zaś my sie trefili. Wiysz jak, łona jes nauczycielkom i som rozumisz, że we szkole sie niy godo…niy?

— Kaj sie niy godo? Dyć jo zowżdy godoł, pra Markus?

Markus kiwie gowom że ja i przechylo flaszka. Jo tysz przechylom i robia szluka, a późnij hepia gazym.

— Ja, ale widzisz, musiołch przystopować s naszom godkom.

— Jo ci coś powiym. Afa zaczyła ci woniać i robioł żeś wszysko żeby…

— Ach, kaj tam (śmieje sie).

Wszyscy na ławce sie śmiejom i wychylajom.

— No ja, dej pozór ino.

— No, może trocha.

— I zakochołś sie i sces terozki sie wyprzeć swojego pochodzynia, sces iś na studia i tam oduczyć sie godać. A wiys, że to jes Politechnika Ślonsko i tam tysz godajom po naszymu?

— Ty mie niy rozumisz.

— Chopuś, jo cie rozumia i to doskonale. S synkiem po studiach, to ta twoja baba sie może pokozać w towarzystwie, bo ij niy bydzie gańba, kej cie bydzie mianować inżynierym. I do tego jesce będziesz mówił poprawną polszczyzną, to jus wcale.

Cisza. Słychać ino duldanie.

— …

— Godanie po naszymu to jes pieronie łobciach w wyższych sferach. Pra? Naszo godka, to jynzyk rynsztoku, kery łod razu jak sie łodezwiesz robi s ciebie lebra, robola, bergmona, kogoś fto niy siedzi za biurkiem pod bindrym, kogoś fto niy mo łap jak pianista. Pra? Dlatego gorole chcom nos uczyć jak momy godać, bo myślom, że my som tympe ciule, kere ino nadowajom sie do hercówy przi wonglu. Som w szkołach, urzyndach i na wysokich stanowiskach, bo mianujom sie jako intylygyncja. I ty scesz do nich dołonczyć?

—…

— Skończys studia, siedniesz sie za biurkiyem i niy bydziesz umioł z nimi wyczymać. Zboczysz jake łoni majom poczucie wyższości. Jak łoni nos majom za nic. Nos Ślonzoków, co robiemy na nich łod końca wojny. Zobocysz jacy łoni som. I jesce te ich wsiórskie naleciałości, te ich zacionganie i godanie durch ino ło tym co boło na wsi we weekend. Chopie, niy wyczymies tego.

—…

— Jo ci terozki powiym ino, że tyn fojer to sie poli w twoim sercu i niy dej mu zagasnonć bez baba, bo wychowołś sie na czornym Ślonsku i tukej żeś wdychoł za bajtla ołów i kadm i tukej żeś pluł sadzom…

Łoroz.

— Chowej, chowej te flaszki…

Podjeżdżo radiowóz, wyłażom dwa gliniorze i idom w naszo strona. Chowia te flaszki kajś za siebie, ale chyba jus za późno, bo mie widzom. Przedstawiajom sie i godajom, że mieli zgłoszenie, że na szpilplacu do dzieci, ftoś pije alkohol. Niy zaprzeczom. Kożom pokozać papiyry. Godom, że niy mom. Chopcy tysz niy majom. Za spożywanie kożdy po secie. Niy ciepia sie, bo mogom mie na izba wzionć. Markus za piyrszego dyktuje im swoje dane, a łoni sprawdzają to bez krótkofalówka. W pewnym momencie zauważom jesce jedno zamknynte piwo. Biera je do łapy, podwarzom frup fojercojgiem i szczylom nim pod niebo. Robia wielkiego szluka. Gliniarz jak to widzi, wyciepuje mi flaszka z rynki, wykrynco drugo rynka i szarpie mie do auta. Pacza sie na chopców, a szczególnie na niego, co to babie uwierzył i powoli sie żegnom.

— Pamiyntej: jes żeś Ślonzokiym, możesz wszysko! Sky is the limit!

heart

Zolytno pomsta

Adik łod czech dni łaził wkurwiony. Cołke łosiedle stowało przed nim na
baczność. Godali, że nerwowy sie zrobioł skuli tego, że podobno wrzod mu na
rzici wyloz i niy móg sie porzondnie wysrać. Szterowoł wszyskich i to fest. Niy
dało sie z nim wyczymać. Do kożdego skokoł, kożdymu chcioł ciulać. Złaziły
mu z drogi nawet nojwynksze agary. Mało tego, na blokach godali, że za bele
macha można boło łod niego nachytać. Łon som zaś, tysz szukoł zaczepki, tako
mioł frechowno launa.

Ale przyszła kryska na matyska i entlisch trefił na Bartosza. Pohajali sie przi ławce na szpilplacu. Jedyn drugiymu nazdoł, późnij jedyn drugego chycił za fraki i szlegerej gotowy. Bartosz, kery dupny niy boł, ale za to bitny, bo wychowoł sie na ulicy i w niyjedynyj ciulanie broł udział, capnoł go za wszosz, ciulnoł presa z kolana w kichol i wydupił na zol. Pozwijoł
sie Adik jak lojfer w antryju i bez pora minut niy umioł sie borok spamiyntać.

Niy przypuszczoł, że chopcy z kerymi loto po placu, ściulajom mu. A jednak.
Na koniec dostoł jesce szlag w ryj na łodbamontniynie łod Pyjtra. I jak
przyłazioł jus do siebie, to zaczon ślimtać, że boł u libsty na szychcie i na klotce
nachytoł łod jakiegoś zowistnygo karlusa, kery do nij sztartowoł. I ło to ta cało
mecyjo – kożdy sie za łeb chycioł. Nawet Bartosz. Dźwigli my Adika z zola i
położyli na ławka.
– I co terozki? – ślimtoł Adik.
– Jak to co? – asił sie Bartosz – chycmy go sam na blokach i ściulomy mu.
Poznosz go?
– Ja. Poznom. Wiym fto to jes i kaj miyszko.
– No i fertich. Zbiyrej sie Adik. A ty mody leć gibko po chopców za drugi
blok, bo cza sie szykować na haja.

Nim pizło pó drugi w połednie, dupili jus w piontka na druge łosiedle, kaj
miyszkała dziołcha łod Adika.
– Ino chopcy, jo by niy chcioł, cobyście jakiś rozpiedol zrobili. Wiycie jak?
Jo mom libsta, jo tam łaża na zolyty.
– Chopie, niy cip! My ino idymy bandonć fto to jes.

osiedle
zdjęcie pochodzi z portalu wyszło.com

Siedli na ławka pod krzokami i filowali. Jedna sztunda, drugo, czecio, ale synek, kery ściuloł Adikowi chyba niy wyłaził z doma. Pozbiyrali sie gibko i
zaczyli dupić nazot do siebie na plac. I jak szli kole blaszoka, Adik łoroz stanoł
jak wryty i pokozoł palcym.
– Badejcie. To łon, tyn co wyłazi z epom.
– Łon ja?
– Ja, łon, na stówa.
Puścili sie za nim. Piyrszy dopod go Bartosz. Chycił rynkom za kragel,
podstawił hoka i wydupił na zol, tak że z epy wysuły sie na asfalt cołkie zakupy.
Sczaskane brauzy i zeltry dzwonyły szkłym pod szczewikami. Kyjza, mlyko,
jajca, fett, margaryna – leżały zmaraszone kole kałuż i gulików.

Wystraszył sie synek trocha i stracioł łorientacja w tym co sie dzieje, bez toż dostoł jesce
piynściom pora razy po mordzie. Reszta niy chciała mu ciulać, bo jakby to
wyglondało – cztyrech na jednygo, to banda łysego. A Adik? Adik łokozoł sie
nojbarzyj mściwy. Bo przeca ło jego dziołcha poszło niy? Wzion do rynki łolyj
z epy, łotwar i wyloł na niygo, późnij wzion margaryna i wysmarowoł mu
wosy. Bronił sie synek z poczontku, ale jak sie kapnoł za co Adik go tak poniżo,
robił wszysko co by ino wartko pitnonć. I entlisch pitnoł.
Adik mioł już świynty spokój na łosiedlu. Czasami ino pokazywali palcym na
niygo jak właził do klatki, ale żodyn mu niy podskoczył. Łona zaś, jego
dziołcha asiła sie na lewo i prawo jaki to Adik chapol, że takij haji narobił skuli nij.

Rojbert

Marcina zowżdy chwolili. Na kożdym geburstagu, kej trefiyła sie familia, godali ino ło nim. Marcin to, Marcin tamto, Marcin sramto. Nawet jak poszoł z kolegami na chaby i chop ich chycioł na łogródkach, a późnij w lałbie zamknoł i policjo wezwoł, to nawet tym chacharstwym sie pieronie chwolili.

Mie sie to wydowało dziwne, bo ujek Janusz rynka mioł jak bochyn chleba, twardo, z grubyj kości i jak roz Jarkowi po rzici nawyszczyloł, to bez dwa tydnie borok niy umioł siednonć na zicu.

A Marcin? Som jus niy wiym. Musioł mieć chyba u niego wzglyndy i to pierońskie, bo szmarów nigdy niy dostowoł. Z poczontku myślołech, że tak mu sie wszysko udaje, bo jes nojmodszym synem, ale potym skapnołech sie jak łon sie ło te wzglyndy staro.

Dwa tydnie po świyntach wilkijnocy familia trefiła sie u Gryjty. Ujki, ciotki, omy, ołpy, wszyscy przi jednym stole. Pogodali trocha ło kopalniach, ło polityce, pospiyrali sie jak zwykle i zjechali na dzieci. Mie łobgodali, rubego Sebastiana łod ujka Franca, zebrało sie tysz Betinie łod ciotki Sztefy, ale ło Marcinie nikt ani słowa niy pisnoł.

Wreszcie solynizantka, keryj pizło cztyrdziści czi, naloła kożdymu po sznapsie, chyciła keliszek i rykła: — za Marcina! Goście dźwigli szkło, przechylili i tak zaczon sie tymat, na kery żech czekoł cołki wieczór. Łokazało sie, że jakiś czos tymu Marcin fest napochoł, ale tak napochoł, że ujek Janusz dostoł furii i gonioł go z kijem łod szczotki po cołkim miyszkaniu.

impreza

Niy chciało mi sie w to wierzyć, ale to boła prowda. Ujek richtig z poczontku fest sie wkurzył na niego, na szczynście późnij sie zlitowoł i zaproponowoł mynsko rozmowa w cztyry łoczy. Marcin niy mioł wyjścia, musioł siednonć z łojcem i pogodać. Po rozmowie dugo łaził bamontny, bo zrozumioł, że wszyske te przywileje kere wypracowoł bez lata, stracioł roz na zawsze.

W końcu jednak postanowioł sie przychlybić. W piyrszy dziyń świont, wzion parfin, skarbonka pod pacha i dupił po cołkim łosiedlu, łod miyszkania do miyszkania, dzwonioł do drzwi i psikoł baby na śmingus dyngus. Za pjondze, kere uzbieroł, kupił ujkowi Januszowi w blaszoku kista piwa tyskiego.

Ja, dobry synek — wszyscy kiwali gowami przy stole — dobry, niy ma mu przygany — chwoliła go cołko familia. Widzisz — ujek Gerat śmierdzoncy gorzołom nachylił sie do mie — take rzecy sie przynosi łojcom, a niy piontki w heftach ze szkoły, pra Franc? Toć — łodezwoł sie ujek Franc, a jo wiedziołech jus, że we życiu niy wyrci sie ino uczyć i uczyć.